|
Choć powstało jako język sztuczny, nieustannie podlega od tej pory ewolucji językowej i jest w tym względzie bardziej podobne do języków naturalnych niż do większości języków sztucznych. Można by je określić językiem półsztucznym, półnaturalnym lub naturalizowanym. Żeby przedstawić skalę tych zmian, należy wymienić choćby:
- zmiany fonetyczne - zastępowanie głoski h^ (hx) przez k, ubezdźwięcznienie głoski h
- zmiany morfologiczne - powstawanie nowych morfemów, zastępowanie sufiksu -uj- przez -i- w znaczeniu kraju
- zastąpienie przyrostka -ujo przyrostkiem -io w nazwach państw pochodzących od narodowości (dawniejsze Francujo i Germanujo zmieniło się odpowiednio we Francio i Germanio);
- zastępowanie formy przyimkowej (en komenco = na początku) przez przysłówkową (komence) w wielu zwrotach, a także rozpowszechnienie się formy miejsca docelowego (hejmen = do domu)
- użycie morfemów nie mających pierwotnie roli czasownikowej w miejsce czasowników
- zmiany gramatyczne - powstanie ściągniętych czasów złożonych: końcówki -antas itd.
- ogromna rozbudowa słownictwa - zapożyczenia na szeroką skalę, szczególnie wyrazów naukowo-technicznych, zastępowanie form złożonych przez zapożyczone (np. c^ipa = tani zamiast malmultekosta) lub (rzadziej) zapożyczonych przez złożone
- znaczne ograniczenie znaczenia podziału na morfemy gramatyczne i znaczeniowe, wiele morfemów gramatycznych (m.in. -et-, -eg-, -em-) występuje w funkcji znaczeniowej (eta = malutki, ega = olbrzymi, ema = skłonny), wiele morfemów znaczeniowych w gramatycznej (m.in. vir- jako prefiks rodzaju męskiego)
Żadna z tych zmian nie może jednak naruszyć podstawowej zasady: Fundamento de Esperanto na zawsze ma pozostać nienaruszalne. Żadna osoba ani żadne stowarzyszenie nie ma prawa samowolnego wprowadzenia do Fundamento nawet najmniejszej zmiany. Do badania, czy rozwój języka dokonuje się w zgodzie z tą podstawową zasadą, powołano międzynarodową akademię ekspertów (Akademio de Esperanto).
Język esperanto jest jak na razie najbardziej udanym projektem języka międzynarodowego, używanym przez setki tysięcy osób. Względem liczby użytkowników esperanta istnieje znaczna rozbieżność szacunków. Szacunku na poziomie 1,5 miliona dokonał w latach osiemdziesiątych XX wieku prof. Sidney Culbert z uniwersytetu w Waszyngtonie w swoim opracowaniu dotyczącym najczęściej używanych języków. Jest jednak bardziej prawdopodobne, że językiem tym płynnie posługuje się kilka razy mniej osób, tj. około 0,4-1 mln (na całym świecie członkami organizacji esperanckich jest ok. 20 tys. osób). Dla pewnej grupy ludzi, szacowanej na kilkaset do kilku tysięcy osób, jest on językiem rodzimym. Społeczność tą Interlingwiści dzielą na podgrupy i typy by zbadać przemiany znaczeniowo-fonetyczne wśród poszczególnych grup i ludzi. Wśród niektórych dzieci poznających esperanto jako pierwszy język, które przez długi czas nie poznają innego języka zauważa się innowacje znaczeniowe- potwierdzenie sprachspiele Wittgensteina. Objawia się to tworzeniem wieloczłonowych słów i zniekształceń członów najczęściej będących skrótami, co prowadzi do naturalnego wytwarzania się skomplikowanej znaczeniowo mowy esperanckiej. Ze względu na giętkość esperanta język taki chciał już utworzyć wybitny esperancki poeta Kalman Kalocsay wprowadzając człony łacińskie, a także eksperymentował esperantem Julian Tuwim. Skomplikowanie mowy dzieci mówiących esperantem jako pierwszym swoim językiem przekraczało jednak wyobrażenia znawców esperanta, a pozostawienie takich dzieci dla dalszego rozwijania się ich języka może grozić ich niekomunikatywnością.
|
